ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
546
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
دربهاى مسجد هنگام توصيف ساختمان مسجد ، مختصرى دربارهء دربهاى آن گفتيم . اينك مىگوييم ، در توسعهاى كه به وسيلهء مهدى ( عباسى ) داده شد ، مسجد داراى بيست و چهار درب گرديد كه چهار درب آن در سمت جنوب قرار داشت و آنها دربهاى اختصاصى بوده است . بيست درب ديگر براى عموم مردم گشوده مىشد ؛ هشت درب در طرف مشرق ، هشت درب در جانب مغرب و چهار درب در سمت شمال كه تمامى اين دربها به هنگام ساختمانها و توسعههايى كه دورانهاى بعدى انجام گرفت ، بسته شدند ، جز چهار دربى كه در شرق و غرب مسجد قرار داشت ، درب ديگرى را بر آن نيافزودند . اما دربى كه در شمال مسجد قرار دارد ، همانطور كه پيشتر گفته شد ، در ساختمان مسجد به وسيلهء سلطان عبد المجيد عثمانى به وجود آمد . بنابر اين مسجد داراى پنج درب است : 1 - باب السلام ؛ در غرب مسجد كه به علت اتصال اين درب به خانهء مروان ، به « باب مروان » معروف گشت . اين خانه درست در سمت قبلهء مسجد بوده است . در جاى آن خانه ، ملك منصور قلاوون در سال 686 هجرى وضوخانهاى ايجاد كرد كه بعدها آن را مبدل به مدرسه سلطان بشير آغا نمودند و وضوخانه را به قسمت غرب مسجد در آغاز كوچهاى كه به آن زقاق زرندى يا كوچه زرندى گفته مىشود ، انتقال دادند . اين كوچه در سمت راست شما در حالى كه به سوى باب المصرى در حركت مىباشيد ، قرار گرفته است و به علت كوتاهى مسافت اين دروازه ، بيشتر مسافران از آن به درون مدينه مىآيند . بر روى درب اين نوشته قرار دارد : إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ ادْخُلُوها بِسَلامٍ آمِنِينَ « 1 » اين آيه بر روى مس زرد رنگى كه بر آستانهء درب قرار گرفته ، نوشته شده است . از طرف بيرون ، بر بالاى درب اين نوشته ديده مىشود : « فداك أبي و أمي يا رسول اللّه أللّهمّ أيّد بالنصر و العز السلطان عبد العزيز خان بن السلطان عبد المجيد خان . . .
--> ( 1 ) - حجر : 45 و 46